- Տրված բաղադրյալ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով՝ ստացի՛ր նոր բարդ բառեր:
Կրծքավանդակ, ջրաման, միալար, նրբագեղմ, ամրակուռ, երկաթագիր, հորդահոս, լիահույս:
Կրծքավանդակ-Ճաղավանդակ
ջրաման-ծաղկաման
միալար-պորտալար
նրբագեղմ-ոսկեգեղմ
Ամրակուռ – երկաթակուռ
Երկաթագիր – ոսկեգիր
Հորդահոս – դանդաղահոս
Լիահույս – անհույս
Տրված բառազույգերի բաղադրիչները տեղափոխելով՝ ստացի՛ր նոր բարդ բառեր: Տրված և ստացված բառերն արմատների միջոցով բացատրի՛ր:
Օրինակ՝
ամփոփաթերթ, ծաղկագիր – ամփոփագիր, ծաղկաթերթ:
Ծովասուն,- ձեռնամարտ: Ծովամարտ,ձեռնասուն
Բևեռախույզ, երկրամերձ: մերձբևեռ,
Ձկնակեր, մարդավաճառ: ձկանավաճառ,մարդակեր
Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բառերից մեկով:
Նրա ստեղծած … հնագույն արվեստն է հիշեցնում: (Նկարազարդ, զարդանկար)
Ծննդյան օրը փոքրիկին … մի գիրք նվիրեցին: (Նկարազարդ, զարդանկար)
Հագին … կտորից սովորական զգեստ էր, որ նրան շատ էր սազում: (Զարդանախշ, նախշազարդ)
Տաճարի … արտացոլված է մեր երկրի բնությունը: (Զարդանախշ, նախշազարդ)
Նրա … ամբողջ ցերեկը չխկչխկում էր: (Մեքենագիր, գրամեքենա)
Ինձ … էջեր տվեց ու խնդրեց, որ անպայման կարդամ: (Մեքենագիր, գրամեքենա)
Յուրաքանչյուր շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և կազմի՛ր բաղադրյալ բառեր: Նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխության կատարվեց:
ա) Լույս, թույն, կենդանի, տեր, մեջ, ուղի, անուրջ, կամուրջ, կատու:
Լույս-լուսավոր,ույ-ու,թույն-թունավոր,ույ-ու,կենդանի-կենդանություն ի-0, տեր-տիրել ե-ի,մեջ-միջուկ ե-ի, ուղի-ուղեկից, անուրջ-անրջել,ու-ը,կամուրջ-կամրջակ,ու-ը,կատու-կատվիկ, ու-0(Վ)
բ) Ություն, բար, վոր, ակ, ել, երես, ազգի, ուկ, կից:
Հնչյունափոխված արմատները գտի՛ր, գրի՛ր դրանց անհնչյունափոխ ձևերը և նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել:
Պատկերազարդ, բազկաթոռ, ոսկեվառ, մաքսանենգ, կաղնեփայտ, գրկել, լեռնաշղթա, պատուհան, ամառնամուտ, մարդամոտ, ժամացույց, հողագունդ, ջերմանավ, սրտապատառ, ցուցանակ, սիրառատ, գինեվաճառ, գերեվաճառ, բարեգութ, մատենագիր, լուսամուտ:
բազկաթոռ-բազուկ+աթոռ ու-0 ոսկեվառ-ոսկի +վառ, ի-ե,կաղնեփայտ-կաղնի+փայտ-ի-ե,գրկել-գիրկ+ել,ի-ը, սրտապատառ-սիրտ+ա+պատառ-ի-ը,ցուցանակ-ցույց+անակ-ույ-ու,սիրառատ-սեր+առատ-ե-ի,գինեվաճառ-գինի+վաճառ-ի-ե,գերեվաճառ-գերի+վաճառ-ի-ե,բարեգութ-բարի+գութ-ի-ե,մատենագիր-մատյան+ա+գիր-յա-ե,լուսամուտ-լույս+ա+մուտ-ույ-ու
Բաղադրյալ բառեր կազմիր այնպե՛ս, որ տրված բառերի վերջին բաղադրիչները լինեն սկզբում:
Օրինակ՝
մեծամիտ – մտավոր, մտամոլոր, մտածել ե այլն:
Քաջասիրտ, մանրագիր, աստղալից, մանրախնդիր, գեղադեմ:
Քաջասիրտ-սրտառատ սրտակեզ
մանագիր-գրական-գրախանութ-գրավոր
աստղալից-լցակայան,լցնել
մանրախնդիր-խնդրահարույց,խնդրագիրք
գեղադեմ-դիմանկար-դիմապակի
Բաղադրյալ բառեր կազմիր այնպե՛ս, որ տրված բառերի առաջին բաղադրիչները լինեն վերջում: Ի՞նչ է փոխվում:
Օրինակ՝
բռնակալ – լիաբուռ:
Գրական, շնչասպառ, քնել, ջրկիր, գլխարկ, խմբավար:
Գրական-մատենագիր
շնչասպառ-անշունչ
քնել-անքուն
ջրկիր-անջուր
գլխարկ-մեծագլուխ
խմբավար-երգչախումբ
Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:
Նկարչին հատուկ, ապուխտ դարձնել, աներևույթ դառնալ, անօրեն բան, աշխույժ դառնալ, դաշույնով հարվածել, անդունդի խորություն ունեցող, մառախուղով պատված:
նկարչական,ապխտել,աներևութանալ,անօրինական,աշխուժանալ,դարշույնել,անդնդախոր,
մառախլապատ
Շարքի բոլոր բառերը, բացի մեկից, նույն ձևով են կազմված: Գտի՛ր օրինաչափությանը չենթարկվող բառը:
ա) Մեծամիտ, ձկնորս, կաթնաջուր, պայտաձև, արծաթափայլ:
բ) Գունագեղ, բարեգործ, փոշեկուլ, բառապաշար, սրամիտ:
- Բառերի ընդհանուր արմատները գտի՛ր, գրի՛ր դրանց ուղիղ ձևերը և տրված բառերը բացատրի՛ր արմատների միջոցով:
ա) Երրորդ, երրորդել, եռյակ, եռամյա, եռագիծ:
երեք
բ) Երկնագույն, երկնահաս, երկնասույզ, երկնային:
երկինք
գ) Երկիմաստ, երկթև, երկհարկ, երկամսյա, երկվորյակ:
երկու
- Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմիր դրանք դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում:
Երգ, փառ(ք), մեջ, ջուր:
երգչախումբ,մեներգիչ,կրկներգ․փառավոր,անփառունակ,անփառք,միջուկ,ազգամիջյան,մարդամեջ,ջրասուզակ,անջրանցիկ,
անջուր
- Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր՝ դրանք դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում:
Բույս, թույն, հույս, սենյակ:
բուսակեր,անբույս,թունավոր, հակաթույնիչհակաթույն,հուսալի,անհուսալի,անհույս,սենեկապետ,գրասենյակ,գրասենյակային։
Կետերի փոխարեն մի այնպիսի արմատ գրի՛ր, որ և՛ կետերից աջ գրված բառի հետ բարդ բառ կազմի, և՛ կետերից ձախ գրված բառի հետ:
Օրինակ՝
խիճ, ․․․, գրել – խիճ, նկար, գրել – խճանկար, նկարագրել:
Շագանակ, …, թափ, ծաղիկ, …, քար, հինգ, …, չափ, խաչ, …, սիրտ, քանդակ, …, ընկեր, ավազակ, …, պետ, բառ, …, կապ, վրեժ, …, գիրք:
Բառերն ածանցների օգնությամբ այնպես փոխի՛ր, որ անձ ցույց տան: Թվի՛ր այն ածանցները, որոնց օգնությամբ անձ ցույց տվող բառեր ստացար:
Ա. Երգել,-երգիչ ուսուցանել,ուսուցիչ նկարել,նկարիչ գործել,գործիչ բնակվել,-բնակիչ հսկել,-հսկիչ լողալ,-լողորդ վարել,վարորդ հաճախել,հաճախորդ գնել,գնորդ որսալ,որսորդ պահել,պահակ սուտ ասել,ստախոս իշխել,խշխան վեպ ասել,վիպասան այցելել,այցելու վրեժ առնել վրիժառու, երկրպագել երկրպագու:
Բ. Հունձ, ուղի, թագ, զեն(ք). դատ, ձի, այգի, հնոց, ջրաղաց, խանութ, նախիր, ուղտ, պարտեզ, էշ:
հնձվոր,ողևոր,թագավոր,զինվոր,դատավոր,ձիավոր,այգեպան,հնոցպան,ջրաղացպան,նախնապան,պարտիպան,խանութպան,ուղտապան,պարտիզպան, իշապան
Տրված բառերից նոր բառեր կազմի՛ր -ական կամ -ային ածանցներով:
Օրինակ՝
մանուկ – մանկական:
Լեռն, քաղաք, անձրև, բարեկամ, շուն, անձ(ն), զինվոր, ցամաք, ծնունդ, տուն, անապատ, դև, դյուցազն, աղաչ(ել), հրեշտակ, ստրուկ, պետ, տոհմ, հանրապետ(ություն), խորհուրդ:
լեռնային,քաղաքային,անձրևային,բարեկամական,շնային,անձևական,զինվորական,ցամաքային,ծննդական,տնական,անապատային,դիվային,դյութազական,աղաչական,հրեշտակային,ստրկական,պետական,տոհմական,հանրապետական,խորհրդային
Տրված բառերից նոր բառեր կազմի՛ր -ոց (-նոց, -անոց) ածանցով:
ա) Ծաղիկ, հյուր, ավազակ, մեղու:
ծաղկանոց,հյուրանոց,ավազակնոց,մեղվանոց
բ) Լիզ, գոգ, ձեռ, մատ:
լիզոց,գոգնոց,ձեռնոց,մատնոց
զ) Կապել, խարտել, սփռել:
կապոց,խարտոց,սփռնոց
դ) (Քսան) դրամ, (հինգ) կիլոգրամ, (երեք) մետր:
քսանդրամանոց,հինգկիլոգրամանոց,երեքմետրանոց
ե) Խշշալ, մռնչալ, զռռալ, ոռնալ, հալհլել:
խշշոց,մռնչոց,գոռոց,ոռնոց,հալհլոց
Առաջին շարքի յուրաքանչյուր բառ հնարավոր բոլոր ձևերով բաղադրի՛ր (բադադրալ բառեր կազմիր) երկրորդ շարքի ածանցների հետ:
Ա. Հյուսիս, լեզու, հայր, դրախտ, տոն, նկարիչ, մեղ(ք), հարս(ն), քն(ի)ն, օտար, բազում, բն(ական), հան(ել), հաս(նել), դր (դնել), շահ(ել), պահ(ել):
հյուսիսային,լեզվական,հայրաբար,դրախտային,տոնական,նկարչական,մեղայական,հասրսնուցուն,քննչական,օտարական,բազմություն,բնական,բնություն,հանույթ,հասույթ,դրույտ,շահույթ,պահածո,
Բ. Ույթ, ածո, ական, ային, անի, (ա)բար, ոտի, (ա)վոր, (ա)ցու, ություն:
Ա շարքի ածանցներից յուրաքանչյուրը բոլոր հնարավոր ձևերով բաղադրիր Բ շարքի բառերի հետ:
Ա. Անդր, հակ, արտ, նախ, ներ, ստոր, վեր.
Բ. դառնալ, նկարել, ճառել, ճաշ, վարտիք, գործել, գրել:
անդրավարտիք,հակաճառել,նախաճաշ,ներգործել,վերնագիր,
- 117-րդ և 118-րդ վարժությունների մեջ տրված ածանցների տարբերաւթյունը բացատրի՛ր և ածանցների խմբերից յուրաքանչյուրին անուն դիր:
- Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:
Պոչ ունեցող մի կենդանի էր գալիս: պոչավոր
Չգիտեի, որ այդքան զորություն ունեցող հսկա ես:զորավոր
Այդտեղ որսորդները երկու ոտք ունեցող զարմանալի կենդանի են տեսել: երկոտանի
Երկրորդ անգամ հայտնվողը նույն ձին չէր, սրա պոչը մի քիչ երկար էր, գույնն էլ՝ մի քիչ դեղին: երկարապոչ դեղնավուն
Իբրև հայր՝ խրատում էր ու համոզում, որ ներող լինի: հայրաբար
Որպես մտերիմ՝ հորդորում էր, որ մի օր էլ տանը մնա:մտերմաբար
Եղբոր նման օգնում է ու հետևում, որ վատ բան չանես: եղբայրաբար
Թշնամու նման եք խոսում:թշնամական,
Հարցը իր (յուր) ձևով լուծեց ու գնաց: յուրովի
Տրված բաղադրյալ բառերը բաժանի՛ր բառակազմական միավորների:
Ա. Մարդանման,մարդ+ա+նման մեծատուն,մեծ+ա+տուն սառնասիրտ,սառն+ա+սիրտ ընկերասեր,ընկեր+ա+սեր գործընկեր գործ+ա+ընեկեր:
մեծատուն, սառնասիրտ, ընկերասեր, գործընկեր:
մեծատուն, սառնասիրտ, ընկերասեր, գործընկեր:
Բ. Նմանություն, նման+ություն տնակ,տուն+ակ սառնության,սառն+ություն սրտիկ,սիրտ+իկ ընկերանալ,ընկեր+անալ սիրել,սեր+ել գործիք,գործ+իք գործիքային,գործ+իք+ային գործիքավորել գործ+իք+ավոր+ել:
Պարզի՛ր, թե Ա և Բ բառախմբերը կազմության ինչ տարբերություն ունեն: Այդ բառախմբերը լրացրո՛ւ:
Ա. Հրակարմիր, ջերմաստիճան, կիսագունդ, արևափայլ, գնդացիր հրակայուն կիսաավեր:
Բ. Հրեղեն, կարմրավուն, ջերմոց, ջերմային, ջերմոցային, աստիճանական, կիսատ, գնդակ, անփայլ, փոքրիկ,դժգոհ,անխելք,ամանեղեն,պահոց,սիրային,աշակերտական,,:
- Լրացրո՛ւ մեկից ավելի արմատ և ածանց ունեցող (բարդածանցավոր) բառերի շարքը:
Սառնասրտություն, կիսագնդային, հեռախոսավարուհի, թիկնապահություն, արևմտակաևրոպական,ըմբշամարտիք,անբարյացական,դիագիզական, մարսպետարան, ձիավարժություն:
Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բաղադրյալ բառերով:
Խիտ սաղարթներ ունեցող,սաղարթախիտ։ գեղեցիկ քանդակված,քանդակազարդ։ նուրբ ճաշակով,նրբաճաշակ։ լեռնային աշխարհ,լեռնաշխարհ բարձր գագաթ ունեցող,բարձրագագաթ թմբուկ խփել,թմբկահարել սարսափ ազդող,սարսափազդու ասֆալտով պատված,ասֆալտապատ դանդաղ սահող,դանդաղասահ քաղաքին հատուկ քաղաքային:
- Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր բաղադրյալ բառերով:
Մինչև հիմա կարծում էին, աշխարհում ամենից բարձր-ամենաբարձր ծառը Ամերիկայում աճող սեկվոյան է, նրա բարձրությունը երբեմն հարյուր մետրից էլ է անցնում: Բայց վերջերս Աֆրիկայում գտան հարյուր ութսունինը մետր բարձրություն ունեցող-բարձրաբերձ մի բաոբաբ’ սեկվոյայից մոտ երկու անգամ կրկնապատիկ բարձր: Նրա բնի տրամագիծը 43,5 մետր է. կտրվածքի վրա ազատ կերպով կարող է տեղավորվել մեր ժամանակների-ժամանակակից մի շենք: