• Կարդա՛ Հ․ Թումանյան «Լոռեցի Սաքոն» պոեմը։
• Գտի՛ր երախ, անձավ, քաջք, շնալիր, համկալ, փարախ բառերի բացատրությունը։
  • Երախ-կենդանիու բերան
  • անձավ-քարանձավ
  • քաջք-քաջ
  • շնալիր-շան ալյուր
  • համկալ-փոխնակ
  • փարախ-գոմ
• Գտի՛ր հատվածներ, որտեղ երևում է, որ Սաքոն ուժեղ է ֆիզիկապես։
  • Վազում է Սաքոն Լոռու ձորերում։
       Չարքերը ընկած նըրա ետևից,
    Հերարձակ խըմբով, ճիչ-աղաղակով՝
    Հասնում են մեջքին, բռնում են թևից,
    170Զարկում են, զարկու՜մ օձի մըտրակով․․․
    Քաջքերն էլ այրից զուռնա-դըհոլով
    Ճըչում են, կանչում ծանոթ ձայներով.
• Գտի՛ր հատվածներ, որտեղ երևում է, որ Սաքոն իր մենակությունից դժգոհ է։
  • Ու Սաքոն անքուն,
    Թաց տըրեխները հանել է, քերել,
    Գուլպան բուխարու վըրա կախ արել
    Ու թինկը տըվել,
    Մեն-մենակ թըթվել։
• Գտի՛ր այն հատվածները, որտեղ խոսվում է զրույց-առասպելների մասին, ներկայացրո՛ւ դրանցում եղած նկարագրությունները։
  • Գիշերը լուսնի երկչոտ շողերը
    20Հենց որ մըտնում են էն խավար ձորը՝
    Ալիքների հետ խաղում դողալով,
    Անհայտ ու մռայլ մի կյանքի գալով՝
    Ոգի է առնում ամեն բան էնտեղ,
    Շընչում է, ապրում և մութն և ահեղ։
• Տրվածներից ո՞րն էր, ըստ քեզ, Սաքոյի կործանման պատճառը։ Հիմնավորիր պատասխանդ։

ա) Սաքոյին չարքերը խենթացրին. չարքերը միշտ էլ կործանում են մենակ մարդկանց.

բ) Սաքոն վախենում էր այն ամենից. ինչ տատը իրեն պատմել էր.

գ) Սաքոն ֆիզիկապես ուժեղ էր. բայց հոգեպես թույլ էր այդ պահին, դրա համար էլ չար մտքերի համար խոցելի էր։

Սաքոն հոգնել էր մենակությունից դրա համար էլ փախավ

Մայրցամաքներ և աշխարհամասեր

Ինչպես գիտենք, Երկիր մոլորակը բաղկացած է ջրային և ցամաքային տարածքներից, որոնց ընդհանուր մակերեսը 510 մլն կմ² է:

Երկրագնդի և Լուսնի տեսքը տիեզերքից

Ընդ որում ջրային տարածքներն ավելի քան 2 անգամ մեծ մակերես են զբաղեցնում, քան ցամաքայինները:

Աշխարհագրական Մեծ հայտնագործությունների ժամանակներից մինչև մեր օրերն իրականացված բազմաթիվ հետազոտություններն ապացուցել են, որ բոլոր օվկիանոսներն անմիջականորեն կամ նեղուցների ու ջրանցքների միջոցով կապված են միմյանց հետ և միասին կազմում են Համաշխարհային օվկիանոսը:

Համաշխարհային օվկիանոսի մակերեսը 361 մլն կմ² է և այն կազմված է ոչ միայն օվկիանոսներից, այլև դրանց մաս կազմող ծովերից և ծովածոցերից, հարևան ջրային մարմինները միմյանց միացնող նեղուցներից և ջրանցքներից:

Ընդհանուր առմամբ ցամաքային տարածքները զբաղեցնում են 149 մլն կմ² մակերես և բաղկացած են մայրցամաքներից ու դրանց շրջապատող բազմաթիվ կղզիներից:

Մայրցամաքները Երկրագնդի ցամաքի խոշորագույն հատվածներն են, որոնք բոլոր կողմերից շրջապատված են օվկիանոսներով և դրանց մասերով:

Կարևոր է հիշել, որ յուրաքանչյուր մայրցամաք ձևավորվել և զարգացել է որոշակի պլատֆորմի կամ մի քանի պլատֆորմների (ինչպես օրինակ Եվրասիան) հիման վրա, ի տարբերություն Գրենլանդիայի պես խոշոր կղզիների, որոնք ժամանակին եղել են մայրցամաքի մաս, սակայն Երկրի ընդերքում տեղի ունեցող շարժումների արդյունքում ժամանակի ընթացքում անջատվել են մայրցամաքից և դարձել առանձին տարածքային միավոր:

Մայրցամաքների տարածքները աճող հաջորդականությամբ

Ներկայիս մայրցամաքները միմյանցից տարբերվում են բազմաթիվ ֆիզիկաաշխարհագրական երևույթներով, որոնք պայմանավորված են ոչ միայն տարածքի մեծությամբ և ձգվածությամբ, այլև Երկրագնդի վրա մայրցամաքների դիրքով:

Երկրագնդի մայրցամաքները

Ամենախոշոր մայրցամաքը Եվրասիան է (54,8 մլն կմ²), որը նաև արևմուտքից-արևելք և հյուսիսից-հարավ ձգվածությամբ է գերազանցում մյուս մայրցամաքներին։

Մեծությամբ երկրորդը Աֆրիկան է՝ միակ մայրցամաքը, որը միաժամանակ տարածվում է ինչպես հյուսիսային և հարավային կիսագնդերում, այնպես էլ արևելյան և արևմտյան կիսագնդերում:

Աֆրիկային հաջորդում են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաները։

Մեծությամբ նախավերջին տեղում է գտնվում Անտարկտիդա մայրցամաքը, որի միայն մի փոքր մասն է ընկած հարավային բևեռային շրջագծից հյուսիս, և որի տարածքում է գտնվում հարավային բևեռը՝ դարձնելով Անտարկտիդան միակ մայրցամաքը, որը չունի հարավային, արևելյան և արևմտյան ծայրակետեր:

Տարածքով ամենափոքրը Ավստրալիան է, որի մեջտեղով է անցնում հարավային արևադարձը և որը ամբողջովին արևելյան կիսագնդում տարածվող միակ մայրցամաքն է:

Մայրցամաքներն, ինչպես և աշխարհամասերը վեցն են:

Մայրցամաքները և աշխարհամասերը

Ընդհանուր առմամբ կարող ենք նշել, որ ի տարբերություն մայրցամաքների աշխարհամասերը ընգրկում են նաև մայրցամաքների հարակից կղզիները:

Աշխարհամասերը

Այսպիսով, նայելով քարտեզներին կնկատենք, որ օրինակ Եվրասիա մայրցամաքն ամբողջովին տարածվում է հյուսիսային կիսագնդում, սակայն Ասիա աշխարհամասը, շնորհիվ կղզային տարածքների, գտնվում է միաժամանակ և՛ հյուսիսային, և՛ հարավային կիսագնդերում:

Աշխարհագրական դիրքը, ձգվածությունը հյուսիսից-հարավ և արևելքից-արևմուտք իր հերթին պայմանավորում է մայրցամաքների և աշխարհամասերի բնության բաղադրիչների բազմազանությունը և տարածական առանձնահատկությունները, ինչը հանդիսանում է մայրցամաքների և օվկիանոսների աշխարհագրության ուսումնասիրության մյուս կարևոր խնդիրը

Իհարկե, ահա 15 տարբերակով հարցեր «Մայրցամաքներ և աշխարհամասեր» թեմայի շուրջ՝ կազմված տրամադրված տեքստի հիման վրա։

---

Հարցեր Մայրցամաքների և Աշխարհամասերի վերաբերյալ

1. Երկրի մակերեսի մոտ 71%-ը ջրային տարածքներ են, իսկ մոտ 29%-ը՝ ցամաքային։ Δηλαδή՝ ջրային տարածքները մոտ 2 անգամ մեծ են ցամաքայիններից։

2. Համաշխարհային օվկիանոսը Երկրի բոլոր ջրային տարածությունների միասնական համակարգն է։ Այն բաղկացած է օվկիանոսներից (օրինակ՝ Խաղաղ օվկիանոս), ինչպես նաև ծովերից, ծոցերից և նեղուցներից։

3. Մայրցամաքը և խոշոր կղզին (օրինակ՝ Գրենլանդիա) տարբերվում են ձևավորման տեսանկյունից․ մայրցամաքները ձևավորվել են հին, կայուն պլատֆորմների հիման վրա, իսկ կղզիները՝ ոչ։

4. Մայրցամաքները՝ աճման կարգով.
Ավստրալիա → Անտարկտիդա → Հարավային Ամերիկա → Հյուսիսային Ամերիկա → Աֆրիկա → Եվրասիա։

5. Բոլոր չորս կիսագնդերում տարածվում է Աֆրիկա մայրցամաքը, որովհետև այն հատում են և՛ Հասարակածը, և՛ Զրոյական միջօրեականը։

6. Ասիա աշխարհամասը գտնվում է և՛ հյուսիսային, և՛ հարավային կիսագնդերում շնորհիվ դրան կից կղզիների (օրինակ՝ Ինդոնեզիայի կղզիները), մինչդեռ Եվրասիա մայրցամաքի հիմնական զանգվածը ամբողջությամբ հյուսիսային կիսագնդում է։

7. Ամբողջովին արևելյան կիսագնդում է գտնվում Ավստրալիա մայրցամաքը։

8. Աշխարհամասը ներառում է մայրցամաքին հարակից կղզիները, իսկ մայրցամաքը՝ միայն հիմնական ցամաքային զանգվածը։

9. Մայրցամաքների բնության բազմազանությունը պայմանավորված է նրանց աշխարհագրական դիրքով, չափերով և ձգվածությամբ տարբեր ուղղություններով։

10. Ամենամեծ ձգվածությունն ունի Եվրասիա մայրցամաքը։

11. Երկրի բոլոր օվկիանոսները կապված են միմյանց և կազմում են միասնական ջրային համակարգ։

12. Կան 6 մայրցամաք և 7 աշխարհամաս։

13. Ամենափոքր մայրցամաքը Ավստրալիան է։ Նրա միջով անցնում է Հարավային արևադարձը (Այծեղջյուրի արևադարձ)։

14. Անտարկտիդան ամբողջությամբ գտնվում է հարավային կիսագնդում, շրջապատված է օվկիանոսներով և ծածկված է հաստ սառցաշերտով։

15. Հարավային բևեռը գտնվում է Անտարկտիդա մայրցամաքում։

Թեստային աշխատանք

1. Ինչպիսի՞ն է Երկրի մակերեսի բաշխումը ջրային և ցամաքային տարածքների միջև:
ա) Մոտ հավասար
բ) Ջրային տարածքները մոտ 2 անգամ մեծ են ցամաքայիններից
գ) Ցամաքային տարածքներն ավելի մեծ են
դ) Ջրային տարածքները մոտ 4 անգամ մեծ են

2. Ի՞նչ ընդհանուր անունով է կոչվում մոլորակի բոլոր ջրային տարածությունների միասնական համակարգը:
ա) Ծովերի և օվկիանոսների համալիր
բ) Ջրային տարածություն
գ) Համաշխարհային օվկիանոս
դ) Օվկիանոսային տարածություն

3. Ի՞նչ հիմնական տարբերություն կա մայրցամաքի և Գրենլանդիայի պես խոշոր կղզու միջև:
ա) Կղզիները միշտ ավելի փոքր են
բ) Մայրցամաքները ձևավորվել են որոշակի պլատֆորմի հիման վրա, իսկ կղզիները՝ ոչ
գ) Կղզիները շրջապատված են ծովերով, իսկ մայրցամաքները՝ օվկիանոսներով
դ) Տարբերություն չկա

4. Տարածքով ամենամեծ մայրցամաքը է.
ա) Աֆրիկա
բ) Եվրասիա
գ) Հյուսիսային Ամերիկա
դ) Անտարկտիդա

5. Ո՞ր մայրցամաքն է միաժամանակ տարածվում բոլոր չորս կիսագնդերում (Հյուսիսային, Հարավային, Արևելյան, Արևմտյան):
ա) Հարավային Ամերիկա
բ) Աֆրիկա
գ) Ավստրալիա
դ) Եվրասիա

6. Ինչի՞ շնորհիվ է Ասիա աշխարհամասը գտնվում և՛ հյուսիսային, և՛ հարավային կիսագնդերում:
ա) Դրա մայրցամաքային մասի շնորհիվ
բ) Շնորհիվ դրան կից գտնվող կղզիների
գ) Որովհետև այն շատ մեծ է
դ) Որովհետև այն հատում է բոլոր միջօրեականները

7. Ո՞ր մայրցամաքն է ամբողջությամբ տարածվում միայն արևելյան կիսագնդում:
ա) Աֆրիկա
բ) Ավստրալիա
գ) Եվրասիա
դ) Անտարկտիդա

8. Ի՞նչն է ընդգրկում աշխարհամասը, բայց ոչ մայրցամաքը:
ա) Լեռնային համակարգեր
բ) Գետեր և լճեր
գ) Մայրցամաքին հարակից կղզիները
դ) Պլատֆորմները

9. Ո՞ր մայրցամաքն է համարվում ամենափոքրը տարածքով:
ա) Անտարկտիդա
բ) Ավստրալիա
գ) Հարավային Ամերիկա
դ) Եվրոպա

10. Ո՞ր մայրցամաքի վրա է գտնվում Հարավային բևեռը:
ա) Ավստրալիա
բ) Անտարկտիդա
գ) Աֆրիկա
դ) Եվրասիա

11. Ըստ տեքստի, մայրցամաքների բնության բազմազանությունը հիմնականում պայմանավորված է.
ա) Բնակչության խտությամբ
բ) Աշխարհագրական դիրքով և ձգվածությամբ
գ) Օվկիանոսային հոսանքներով
դ) Բնական պաշարների առատությամբ

12. Քանի՞ աշխարհամաս կա:
ա) 4
բ) 5
գ) 6
դ) 7

13. Ի՞նչ է միացնում օվկիանոսների տարբեր մասերը միմյանց:
ա) Մայրցամաքներ
բ) Նեղուցներ և ջրանցքներ
գ) Կղզիներ
դ) Ծոցեր

14. Ո՞ր մայրցամաքն ունի ամենամեծ ձգվածությունը և՛ արևմուտքից-արևելք, և՛ հյուսիսից-հարավ:
ա) Աֆրիկա
բ) Եվրասիա
գ) Հյուսիսային Ամերիկա
դ) Անտարկտիդա

15. Համաշխարհային օվկիանոսի մակերեսը մոտավորապես կազմում է.
ա) 149 մլն կմ²
բ) 510 մլն կм²
գ) 361 մլն կм²
դ) 400 մлն կм²

Մի խումբ ընկեր երեխաներ էինք։ Գյուղացի երեխաներ։

Ոչ ուսումնարան կար, ոչ դաս, ոչ դաստիարակություն․ ազատ էինք միանգամայն ու խաղում էինք, ի՜նչքան էինք խաղում։ Ու ո՜նց էինք իրար սիրում, ո՜նց էինք իրար սովորել։ Սոված ժամանակներս էլ՝ վազում էինք հացի տաշտիցը մի կտոր հաց առնում, պանրի կարասիցը մի կտոր պանիր ու էլ ետ շտապում իրար մոտ։ Իրիկուններն էլ հավաքվում էինք, ծիծաղ բաներ ասում կամ հեքիաթ պատմում։

Մի ընկեր ունեինք, անունը Նեսո։ Է՜նքան հեքիաթ գիտեր, է՜նքան հեքիաթ գիտեր, ոչ ծեր ուներ, ոչ տուտը։

Ամառվա լուսնյակ գիշերները մեր դռան գերանների վրա շուրջբոլոր նստոտում էինք, հիացած պլշում Նեսոյի՝ ոգևորությունից գեղեցկացած դեմքին։ Ու պատմում էր նա Հուրի փերիներից, Զմրուխտ Ղուշից, Լիս ու մութ աշխարհից․․․

— Նեսո ջան, Նեսո, հիմի էլ Կուր Թագավորի հեքիաթը պատմի, հիմի էլ Թութի ղուշի հեքիաթը պատմի․․․ հիմի էլ Քաչալի ու Քոսակի հեքիաթը պատմի․․․

IIԷնպես պատահեց, որ մեր գյուղում ուսումնարան բաց արին։ Ինձ ուսումնարան տվին, ինձ հետ էլ մի քսան-երեսուն երեխա։ Ամեն մի երեխի համար տարեկան երեք ռուբլի վարձ էին ուզում․ էս պատճառով էլ գյուղի երեխաներից շատերը, որոնց ծնողները չէին կարող տարեկան երեք ռուբլի տան, մնացին դուրսը։ Դուրսը մնացին և իմ խաղընկերների մեծ մասը, նրանց հետ և Նեսոն։

Առաջին անգամն էր, որ մեզ ջոկում էին իրարից և ջոկում էին ուսումնարանն ու վարժապետը, առաջին անգամն էր, որ մենք գլխի էինք ընկնում, թե մինս ունևոր ենք, մյուսս աղքատ։ Դեռ էսօր էլ ականջումս է Նեսոյի լացի ձենը, որ իրենց դռանը թավալ գալով գոռում էր, թե՝ ես էլ եմ ուզում ուսումնարան գնամ։ Եվ դեռ ականջումս է նրա հոր ձենը, որ կանչում էր. «Կա ո՜չ, կա ո՜չ, ա՛յ ոչ ու փուչ, որտեղի՞ց տամ․․․ Երեք մանեթ ունենամ՝ կտանեմ, հացի կտամ, կբերեմ կուտեք, հրես մնացել եք սոված նստած․ կա ո՛չ․․․»

Նեսոն ու մյուս դուրսը մնացած ընկերներս գալիս էին ուսումնարանի շեմքում հավաքվում՝ մեզ մտիկ անում, բայց վարժապետը թող չէր անում, էնտեղից քշում էր։ Դասամիջոցներին խաղի ժամանակ էլ չէր թողնում մեզ հետ խաղան, ասում էր՝ կողմնակի, օտար երեխաները իրավունք չունեն աշակերտների խաղերին խառնվելու։ Եվ նրանք գնում էին ուսումնարանի պատի տակին նստոտում՝ սպասում էին մինչև դասներս վերջանար, որ միասին գնայինք։

Էսպեսով էլ առաջին տարին ուսումնարանում ես մոտեցա նոր ընկերների հետ, Նեսոն ու մյուս դուրսը մնացած ընկերներս էլ տարվա վերջը էլ չէին գալիս ուսումնարանի պատի տակին նստոտում ու սպասում ինձ։

IIIՄի երկու տարի մեր գյուղի ուսսւմնարանումը կարդալուց ետը հերս ինձ տարավ մեր կողմերի գյուղաքաղաքը, էնտեղի ուսումնարանը տվավ։ Էս արդեն բոլորովին ուրիշ աշխարհք էր։ Տները սիպտակ, կարմիր տանիքներով, ժողովուրդը զուգված ու մաքուր, ուսումնարանն էլ մեծ ու գեղեցիկ, ու ոչ թե մի վարժապետ, ինչպես մեր գյուղումն էր, այլ մի քանի վարժապետ ու մինչև անգամ վարժուհիներ, որ նորություն էր ինձ համար ու զարմանալի, սակայն շատ դուրեկան։

Տեղին ու դպրոցին վայել իմ հագուստն էլ փոխեցին։ Քաղաքացի աշակերտի շորեր հագա, գեղեցիկ, մաքուր ու էսպես կերպարանափոխված էլ տոների արձակուրդին վերադարձա մեր գյուղը։

Նեսոն ու հին ընկերներս իմացել էին, թե վերադարձել եմ, առավոտից եկել էին մեր տան չորս կողմը պտտվում էին ու պատատակերիցը ծիկրակում։ Դուրս եկա, գնացի մոտեցա։ Չեմ հիշում ինչպես բարևեցինք, միայն էն է միտս մնացել, որ նրանք էլ առաջվա նման մտերիմ ու համարձակ չէին ինձ հետ։ Ամենից առաջ ուշադրություն դարձրին իմ շորերի վրա։ Նեսոն մինչև անգամ իմ աշակերտական կարճ բլուզն ակնարկելով մի սրախոսություն արավ, մյուսներին դառնալով՝ ասավ․ «Կասենաս՝ պոչատ կաչաղակ ըլի․․․»։ Նրանք ծիծաղեցին։ Ես վշտացա, բայց բան չասացի։ Ապա թե Նեսոն ձեռքը քսեց իմ շորերին, նրան հետևեցին մյուսները ու զարմանք հայտնեցին, թե ինչ փափուկ են։ Էդ օրը առաջին անգամն էր, որ ես էլ ուշք դարձրի նրանց շորերի վրա ու նկատեցի, թե ինչքան էին կեղտոտ ու պատռտված։ Եվ առհասարակ մեր ամբողջ գյուղը թվաց աղքատ ու կեղտոտ։

IVԵրկու տարուց հետո էստեղից էլ հերս ինձ տարավ մեծ քաղաք, ավելի մեծ ուսումնարան։ Երբ էնտեղից էլ վերադարձա՝ իմ առաջվա խաղընկերները, որ արդեն մեծ տղերք էին, եկան բարևեցին մյուս գյուղացիների նման ու նրանց հետ էլ հեռու կանգնեցին։ Միայն մի անգամ, խոսակցության մեջ, երբ ուրիշները ինձ հարցնում էին, թե հիշո՞ւմ եմ արդյոք, որ միասին կարգում էինք, Նեսոն էլ հարցրեց թե՝ «Միտդ ա, որ ձեր դռան գերանների վրա գիշերները հեքիաթ էինք ասում․․․»։

— Վա՜, ի՞նչպես չի միտս․․․ Մի՞թե կմոռանամ։ Էդ իմ մանկության ամենալավ հիշողություններից մինն է,— պատասխանեցի ես։

Նեսոն կարծես թե ուրախացավ, բայց դարձյալ մնաց օտար ու հեռու։

Իսկ քաղաք վերադառնալու ժամանակ էնպես պատահեց, որ Նեսոյի հոր ձին վարձեցինք, որ ես հեծնեմ։ Նեսոն էլ պետք է ձիու հետ ոտով գար։ Եվ երբ ճանապարհ ընկանք, ես ձիու վրա, իսկ Նեսոն իր ցնցոտիներով ու պճեղները դուրս պրծած տրեխներով ոտքով՝ ձիու ետևից, ինձ սաստիկ ծանր եկավ։ Մի քիչ անցնելուց հետո հայտնեցի, թե ես ոտով գնալն ավելի եմ սիրում քան ձիով, ու ձիուց իջա։ Եվ այնուհետև կամ միասին ոտով էինք գնում, կամ հերթով էինք ձի նստում։ Նեսոն սրա վրա ուրախացավ, բայց նկատեցի, որ նա իմ արածը վերագրում է ոչ թե իմ բարեսրտությանն ու ընկերական զգացմունքին, այլ իմ հիմարությանը։ Ես վշտացա իմ մեջը, բայց ավելի մեծ վիշտը առաջս էր։

Ճանապարհին մի տեղ իջանք, հանգստացանք ու հաց կերանք։ Ձմերուկ ուտելու ժամանակ իմ գրպանի դանակը հանեցի տվի Նեսոյին, որ ձմերուկը կտրի։ Ճամփա ընկնելու ժամանակ դանակը կորավ։ Նեսոն պնդում էր, թե դանակն ինձ տվավ, գրպանս դրի։ Ես թեև լավ գիտեի, որ ինձ չէր տվել, բայց գրպաններս ման եկա ու ճանապարհ ընկանք։ Ես պարզ նկատեցի, որ նա իմ դանակը տակով արավ, վերջն էլ ուրիշները տեսել էին ձեռին։ Եվ ճանապարհ ընկանք սրտումս մի ծանր վիշտ, որ ոչ թե դանակս եմ կորցնում, այլ մի ուրիշ շատ թանկագին բան, որ Նեսոյի համար անհասկանալի էր․․․ Իսկ երբ տեղ հասանք, ու Նեսոն պետք է ետ վերադառնար՝ ես նրա համար մի ալխալուղացու առա նվիրեցի, բացի ձիու վարձը, իսկ նա ինձ դիմեց թե՝ «Բա մի չայի փող չես բաշխո՞ւմ․․․»։

Ես սաստիկ ամաչեցի ու էդ չայի փողն էլ տվի։ Բայց նրանից հետո, ամեն անգամ, երբ հիշում էի իմ մանկության օրերը և էն երեկոները, գերանների վրա, լուսնյակի տակ նստած մեր խումբը ու Նեսոյին՝ հեքիաթ ասելիս, ամեն անգամ սիրտս լցվում էր ցավով ու ափսոսանքով։

V— Նեսոն աղքատ է․․․ Նեսոն տգետ է․․․ Նեսոն լցված է գյուղական չարքաշ կյանքի դառնություններով․․․ Նա էլ եթե ուսում առներ, կրթվեր, ապահով լիներ՝ լավ մարդ կլիներ, գուցե ինձանից էլ շատ ավելի լավը․․․  Այժմ Նեսոյին հիշելիս միշտ էսպես եմ մտածում ու աշխատում եմ արդարացնեմ, լավացնեմ ու նորից սիրեմ էնպես, ինչպես սիրում էի էն ժամանակ։ Ուզում եմ՝ շարունակ էն խաղաղ, աստղալի լուսնյակ գիշերների Նեսոյի պատկերը լինի աչքիս առաջին, մտքիս միջին, բայց չի լինում, էլ չի լինում․ իսկույնևեթ առաջ է գալիս մի ուրիշ պատկեր, մի շատ ամոթալի ու ցավալի պատկեր։

Երբ արդեն ուսումս ավարտած, կյանք մտած մարդ էի, մի անգամ էլ մեր գյուղը վերադարձա ու գնացի գյուղամեջ։ Գյուղամիջում ժողովուրդը հավաքված աղմկում էր ու աղաղակում, իսկ մեջտեղը մի հաչից թոկով ամուր կապած ու գլխակոր կանգնած էր նեսոն։

Իմ հարցին պատասխանեցին, թե գողություն է արել։ Ես միջամտեցի, բաց թողնել տվի նրան։ Բայց իմ երևակայության մեջ նա դեռ մնում է թեժ արևի տակ թոկերով հաչիցը կապած ու գլխակոր, իսկ շուրջն աղմկում է մեր գյուղը։

Մեր գյուղում սովորական բան է և՛ գողությունը, և՛ հաչիցը կապելը, և՛ ծեծելը, բայց էս մինը իմ աչքի առաջից ու մտքի միջից չի հեռանում, ինչպես չի հեռանում և էն մանուկ Նեսոն, լուսնյակ գիշերներին գերանների վրա նստած հեքիաթ ասող Նեսոն, մաքուր ու միամիտ Նեսոն, իմ մանկության ընկեր Նեսոն։

• Կարդա՛ Հովհաննես Թումանյանի «Իմ ընկեր Նեսոն» պատմվածքը։
• Պատմվածքից դուրս գրի՛ր քեզ համար ամենահուզիչ և ամենազվարճալի հատվածները։շ
  • հուզիչ հատված չկա
• Գրի՛ր քո կարծիքը պատմվածքի վերաբերյալ։
  • Ես Նեսոին մեկ շանս էլ կտայի որպեսզի նա ուղղվի
• Պատրաստվի՛ր պատմվածքի քննարկմանը։

1. Впиши подходящие по смыслу предлоги

Добежать до реки,
подъехал к заводу,
летел над полем,
читал о животных,
смотрел на картину,
нашёл в портфеле,
поставил на полку,
ушёл с другом,
увидел под кроватью,
поздравление от мамы,
поскакал по дороге.

---

2. Определи у существительных род, число, падеж

по болоту – по чему? (болото), средний род, единственное число, Дательный падеж

на ветках – на чём? (ветки), женский род, множественное число, Предложный падеж

из гнезда – из чего? (гнездо), средний род, единственное число, Родительный падеж

перед учителем – перед кем? (учитель), мужской род, единственное число, Творительный падеж

над облаками – над чем? (облака), средний род, множественное число, Творительный падеж

к солнцу – к чему? (солнце), средний род, единственное число, Дательный падеж

об улыбке – о чём? (улыбка), женский род, единственное число, Предложный падеж

про сказки – про что? (сказки), женский род, множественное число, Винительный падеж

около метро – около чего? (метро), средний род, единственное число, Родительный падеж

---

3. Вставь слово «река» в нужной форме

Почти каждая река начинается с родника. Маленькие ручейки сливаются в реки. Начало реки называется истоком. То место, где река впадает в море, озеро или другую реку, называется устьем.

Այսօր առաոտյան ես արթնացա,հագնվեցի և գնացի դպրոց։ Երբ դասերս ավարտեցի ընկերներիս հետ գնացինք համակարգչային խաղեր խաղալու։ Վերջացրեցինք և ճանապարհին հանդիպեցինք մի տղայի, որը շատ տխուր էր։ Մենք հարցրեցինք տղային, թե ինչ է պատահել նա պատասխանեց, որ իր ծնողները իրեն մոռացել են ճանապարհին և գնացել են ճամփորդության։ Մենք ընկերներով որշեցինք երեխային հասցնել իր ծնողների մոտ համ էլ լավ ժամանակ կանցկացնենք նրանց հետ։ Տղան սկսեց պատմել իր ծնողների մասին և ասաց թե ուր են գնացել ծնողները։ Մենք նստեցինք տաքսի և հասանք Լոռվա մարզի Դսեղ գյուղ, որոշեցինք փնտրել ծնողներին և գտանք։ Երեխան շատ ուրախացավ և գնաց իր ծնողների մոտ, իսկ մենք տղաներով որոշեցինք մի քիչ էլ զբոսնել։ Դսեղ գյուղում շատերը չգիտեին գյուղի պատմության մասին։ Շրջեցինք գյուղում, գնացինք Հովհաննես Թ․-ի տուն-թանգարան տեսանք իր իրերը, պահպանված գրքերը։ Այնտեղի գիդը մեզ պատմեց Հովհանես Թումանյանի պատմությունը և մենք այսօր բացահայտեցինք Լոռվա մարզի պատմությունը։

Աշխարհում տարածված ու հայտնի ևս մի քանի արտահայտությունների և նրանց առաջացման պատմությունները

Գորդյան հանգույց

 Ըստ հին հունական ավանդության՝ տոհմապետ Գորդիոսը Զևսի տաճարին է նվիրում իր կառքը։ Վերջինիս լուծը քեղիին էր կապված այնպիսի հնարամտությամբ, որ հնարավոր չէր հանգույցի ծայրերը գտնել ու արձակել։ Ում որ հաջողվեր, նա պետք է տիրեր Ասիան։ Ալեքսանդր Մակեդոնացին պարսկական արշավանքից առաջ Գորդիոսի հանգույցը լուծեց թրի մի հարվածով։ Այստեղից էլ «Գորդյան հանգույց» արտահայտությունը՝ անլուծելի, կնճռոտ խնդիր իմաստով և «Գորդյան հանգույցի լուծում» արտահայտությունը, որ նշանակում է բարդ, խճճված իրադարձությունների ժամանակ կայացնել արագ ու խիզախ վճիռ։

Աքիլլեսյան գարշապար

Հունական դիցաբանության հերոսներից մեկը՝ Աքիլլեսի մայր Թետիսը, ցանկացավ, որպեսզի իր որդին անմահության արժանանա: Նա որդու գարշապարից բռնեց և սուզեց ստորերկյա թագավորության Ստիքս գետը: Որդին դարձավ անխոցելի`բացի կրունկից, որտեղից բռնել էր մայրը: Բայց Տրոյական պատերազմի ժամանակ հենց Աքիլլեսի գարշապարին էլ Պարիսն ուղղեց իր թունավոր նետը, որը պատճառ դարձավ նրա մահվան: «Աքիլլեսյան գարշապար» արտահայտությունը թևավոր խոսքի ուժ է ստացել և նշանակում է «խոցելի, թույլ տեղ»:

Տրոյական ձի

Ըստ հին հունական առասպելաբանության՝ Տրոյայի պատերազմի 10-րդ տարում հույների կողմից Ոդիսևսի խորհրդով կառուցված փայտե հսկա ձի։ Տրոյան պաշարած հույներն իբր դրա մեջ թաքցրել են մի քանի ընտիր ռազմաջոկատ, այն թողել քաղաքի արտաքին պարսպի մոտ և հեռացել՝ ձևացնելով, որ վերացնում են պաշարումը։

Տրոյացիները, անտեսելով Լաոկոոն քրմապետի նախազգուշացումները և հավատալով հույն լրտեսի կեղծ խոսքերին, թե փայտե ձիուն տիրող քաղաքը դառնալու է անառիկ, այն տեղափոխել են պարիսպներից ներս և զետեղել Աթենաս դիցուհու տաճարի մոտ։ Գիշերը դրա միջից դուրս եկած զինվորները բացել են բերդապարսպի դարպասները և ներս թողել հունական զորքերին, որոնք գրավել ու կործանել են Տրոյան։

«Տրոյական ձի» արտահայտությունն այլաբանորեն նշանակում է նվեր թշնամուն՝ նրան խաբելու, ծուղակը գցելու և կործանելու նպատակով։

Ավգյան ախոռներ

Հին հունական դիցաբանության մեջ Հելլադայի Ավգիաս արքայի աղբակուտակ հսկայական ախոռներն էին։ Հերակլեսը մեկ օրում մաքրում է դրանք՝ այնտեղ ուղղելով Ալփեոս և Պինոս գետերի ջրերը։ Ավգյան ախոռներ արտահայտությունը փոխաբերական իմաստով բարձիթողի վիճակ է նշանակում։

Դանայան տակառ

Դանայան տակառ — անտակ տակառ, որի մեջ, ըստ հունական դիցաբանության, ջուր լցնելու տաժանակիր աշխատանքի դատապարտվեցին դանայացի ոճրագործ 49 աղջիկները, ովքեր սպանել էին իրենց ամուսիններին։

Նշանակում է անօգուտ, անպտուղ, տաժանակիր աշխատանք, միաժամանակ՝ անվախճան, անվերջանալի ու չլցված դատարկություն։

Ռուբիկոնն անցնել

Մ.թ.ա. 49 թվականին հանրահայտ Հուլիոս Կեսարը Գալիայից վերադառնում էր իր զորքերի հետ միասին: Հռոմեական Սենատի հետ գաղտնի առճակատումը հասել էր իր գագաթնակետին, և Կեսարը որոշել էր հստակորեն ու նպատակային գործել:

Հուլիոս Կեսարը կանգ է առել այն ժամանակ ոչ մի առավելություն չունեցող գետակի առջև, որին Ռուբիկոն էին անվանում: Այս գետը բաժանող սահման էր հանդիսանում Գալիայի և Կենտրոնական Իտալիայի միջև: Հանրապետության օրենքի համաձայն՝ նա պետք է իր զորքերին տուն թողներ, սակայն գետին նայելով՝ ասել է` «Alea iacta est» (Վիճակը նետված է), ու իր զորքերը մտցրել Հռոմ՝ քաղաքացիական պատերազմ սկսելով:

Այն ժամանակ զինվորներն իրենց հրամանատարին ավելի նվիրված էին, քան պետությանը, այդ իսկ պատճառով պետք չէ զարմանալ, թե ինչու գեներալներից ոչ ոք չհակառակվեց Կեսարին:

Այդ պահից ի վեր «անցնել Ռուբիկոնը» արտահայտությունը հոմանիշ է դարձել նպատակային գործողության, որից ետ կանգնել չի կարելի:

Լուկուլլոսյան ճաշ 

Նշանակում է հարուստ սեղան, ճոխ խնջույք, շռայլություն։ Առաջացել է հին հռոմեական զորավար Լուկուլլոսի անունից, որ հայտնի էր իր հարստությամբ և ճոխ խնջույքներով։

կոտրած տաշտակի առաջ կանգնել-հիշել Ոսկե ձկնիկը:

Կիկոսի մահը դառնալ-հիշել Կիկոսի մահը:

մկների ժողով լինել-հիշել համանուն առակը:

վերջին մոհիկան-ինչ–որ բանի, մեկի վերջին ներկայացուցիչը:

101.      Փակագծում արված թվականներն այնպե´ս գրիր, որ պատասխանեն ոչ թե քանի՞, այլ ո՞ր կամ ո՞րերորդ հարցին (ո՞ր ածանցով դարձրիր):

Օրինակ՝ (Հինգ) տարի է՝ դպրոց եմ գալիս: — Հինգերորդ տարին է՝ դպրոց եմ գալիս:

(Տասն) օր է, որ բակ չեմ իջել:

(Երեք) դասարանցի քույրիկս երկու տարով փոքր է ինձ-

նից:

Երրորդ դասարանցի քույրիկս երկու տարով փոքր է ինձ-

նից:

Երկիր թռչող յուրաքանչյուր (երկու) նավն ինձ հյուրեր է բերում:

Երկիր թռչող յուրաքանչյուր երկրորդ նավն ինձ հյուրեր է բերում:

Խաղի (երեսունհինգ) րոպեում եղբայրս գոլ խփեց:

Խաղի երեսունհինգերորդ րոպեում եղբայրս գոլ խփեց:

Մեկից սկսած յուրաքանչյուր (տասներկու) թիվն աոանց մնացորղի կբաժանվի տասներկուսի:

Մեկից սկսած յուրաքանչյուր տասներկուերորդ թիվն աոանց մնացորղի կբաժանվի տասներկուսի:

Յուրաքանչյուր (չորս) ամսվա (քսանութ) օրը նվիրում էր աշխատանքսւյին սեղանն ու պահարանը կարգի բերելուն:

Յուրաքանչյուր (չորսերորդ) ամսվա (քսանութերորդ) օրը նվիրում էր աշխատանքսւյին սեղանն ու պահարանը
Իմ (մեկ) գործը քեզ սիրով օգնելն է:

Իմ (մեկ) գործը քեզ սիրով օգնելն է:

Իմ (առաջին) գործը քեզ սիրով օգնելն է:

Կյանքի (ութսուներկու) տարում որոշեց հեծանիվ քշել:

Կյանքի (ութսուներկուերրորդ) տարում որոշեց հեծանիվ քշել:

102.      Փակագծում տրված գոյականները գրի´ր եզակի կամ հոգնակի ձևով (պահանջվող ձևն ինչպե՞ս գտար):

(Տղա-տղաններ) համարձակ աոաջ եկավ: (Օր-օրերը) ամառանոցում արագ ու հետաքրքիր են անցնում: Ծովափի ժայոերին թառել են սպիտակ (թռչուն-թռչունների): (Ոստիկան-ոստիկանները ) այդ տանը մի իսկական գա­զանանոց հայտնաբերեցին: (Մարդ-մարդկանց) կարող են հիսուն ձևով «այո» ասել, բայց այդ բառի գրության միայն մեկ (ձև-ձևեր ) կա: Այդ լճի (ջուր-ջրեր) երբեք չի սաոչում: Մաքուր, անձրևից դեռ թաց (փողոց-փողոցներում ) դատարկ էր: Հավանաբար (մարդ-մարդիկ) քնած էին:

103.      Որոշի´ր, թե ընդգծված բառին տրված հարցերից ո՞րն է համապատասխանամ:

Հեռվում երևացին նավեր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Հեռվում երնացողը նավ էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Քաղաքում կային այգիներ: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Դա քաղաքի ամենամեծ այգին էր: (ի՞նչը, ինչե՞րը)

Ի՜նչ ծանոթ ձայն էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Դրսից ծանոթ ձայներ էին լսվում: (ի՞նչ, ինչե՞ր)
Եթե բարձր ձայներ, անպայման կլսեինք: (ինչե՞ր, ի՞նչ աներ)   ,

Ձեր տղան էր եկել: (ո՞վ,ովքե՞ր)

Տղաներ եկան, որ օգնեն: (ո՞վ, ովքե՞ր)

Դա առաջնորդին ծանոթ նետ էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր, ի՞նչ աներ) Տղան փետու րներից սարքել էր նետեր: (ի՞նչ, ինչե՞ր, ի՞նչ աներ)

Որ դիպուկ նետեր, ոսկե խնձորը կգցեր: (ի՞նչ, ինչե՞ր, ի՞նչ աներ)

104.      Հարցերին պատասախանի´ր և պատասխաններն այնպես գրի´ր, որ տեքստի ընդարձակ փոխադրություն ստանաս:

Երեք հազար տարեկանում ավտովթարից կործանվեց ձիթապտղի այն ծառը, որի տակ հույն մեծ փիլիսոփա Պլատոնն իր սաների հետ ցրույցներ էր անցկացնում:

Հարցեր

Ո՞վ էր Պլատոնր-Հույն պլատոնը: Նա ի՞նչ սովորություն ուներ (ինչպե՞ս էր ուսուցանում սաներինփիլիսոփա Պլատոնն իր սաների հետ ցրույցներ էր անցկացնում:): Որտե՞ղ էր  ուսուցանում  սաների հետ: Ինչքա՞ն ապրեց ծառը-3000 տարի : Ծառն ինչի՞ց կործանվեցավտովթարից : Այս պատ- մությունից ի՞նչ հետևություն կարելի է անել:

105.      Գտի՛ր Ա  և Բ շարքի բառերի տարրերությունը : Բ շարքր տրված բայերով  շարունակի´ր:

Ա            Բ

Կտրել – կտրատել
կտրտել

թռչել – թռչկոտել,
թռվռալ

վազել — վազվզել

ա) Պատռել,-պատառոտել նստել,-նստոտել ջարդել,-ջարդոտել ծակել,-ծակծկել ցատկել,ցատկոտել ճխլել:
բ) Ծամել,ծամծմել կռռալ,կռկռալ թափել,թափթփել  կապել,-կապկպել թշշալ (սրանցից կազմված բառերն ինչո՞վ տարբերվեցին մյուսներից):

106.      Տրված բառերի իմաստները արտահայտի´ր հոմանիշ հարադրություններով (անջատ բաղադ- րիչներով գրվող բառերով) կամ դարձվածքներով:

Օրինակ՝ թափթփել – շաղ տալ, ցիրուցան անել:
Վերադարձնել,-վերցրածը տալ անցնել,-գնալ  բուժել-առողչանալ (դեղ ու դարմանով), մտնել-ներս գալ, կանգնել,-չգնալ ընկնել,-սայթակել խառնվել,-իրար միանալ կախվել-ընկնել:

107.      ա) Փակագծում տրված բայերր գրի՛ր եզակի կամ հոգնակի ձևով:

բ) Ո՞ր դեպքում բայը հոգնակի ձևով գրեցիր:

Փղի համար կնճիթը  շատ կարևոր (Է, ենք): Նա դրանով (էր, են) ուտում ու խմում: Ձագը մոր ետևից  վազում (էր, են)՝ կնճիթով նրա պոչը բռնած: Փիղ ծնողները կնճիթով  «ապտակում» (էր, են ) են չարաճճի ձագուկին, որր սովորաբար  фпքր  ավտոբուսի չափ (է, են) լինում:

Երբ փիղն ընկնում(է, են) փոսը կամ խճճվում թակարդում, մյուս փղերը մեկնում(է, են) կնճիթներն ու նրան օգնում (է, են): Փիղն առանց կնճիթի (չի, չեն) կարող ապրել, բայց աֆրիկական սավաննաներում հանդիպել (է, են) կնճիթից զրկված փղեր: Նշանակում է՝ ընկերներն (է, են) կերակրել: Փղերն իրենց վիրավոր կամ հիվանդ ընկերոջը (չի, չեն) լքում:

Վաղուց ի վեր Հնդկաստանում փիղն ու մարդը բարեկամություն (է, են) անում: Խելացի ու հասկացող կենդանիները ոչ միայն ծանր աշխատանք (է, են )անում ու  կատարում մարդկանց հանձնարարությունները,այլև որպես հոգատար դայակներ խնամում (է, են) երեխաներին: Պապը, հայրն ու թոռը կարող (է,են) նույն փղի «սաները» լինել, չէ՞ որ փղերը երկար (է, են) ապրում՝ յոթանասունից ութսուն տարի:

108 Տրված արմատների կրկնությամբ  բառե´ր կազմիր  (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն  է  կատարվում):

Օրինակ՝ փալաս-փուլուս:

Աման-չաման,  մարդ-զարդ պարապ,-սարապ պակաս,-ակաս  մանր,-մունր փոքր,-մոքր  ոլոր,մոլոր սուս-փուս:

109.    Նախադադասությունն  ընդարձակի´ր՝ ո՞ւմ  կամ ինչի՞ հարցերին  պատասխանող  բառեր կամ բառակապակցություններ  ավելացնելով:

Մարգերը ջրվեցին : – կանաչապատ մարգերը ջրվեցին ջրով

Քույրը երաժիշտ է: իմ ընկերոչ քույրը երաժիշտ է

Նկարն անհետացել էր: թանգարանի նկարը անհետացել էր

Մոխիրը տաք է: կրակի մոխրագույն մոխիրը տաք է

110.  Բնակավայր կամ տեղանք  ցույց տվող բառերին  այնպիսի ածանցներ ավելացրո´ւ,  որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակիչ  իմաստն արտահայտեն:

Օրինակ լեռ — լեռնցի:

Երևան,-երևանցի քաղաք,-քաղաքացի Վան,-վանցի Մուշ,-մշեցի աշտարակ,-աշտարակցի արտաշատ, արտաշատցի դվինեց,-Դվինցի կարս,-Կարսեցի գյումրի,-գյումրեցի Լոռի,-լոռեցի Ամերիկա,-ամերիկացի  Նյու-Յորք,-նյու-յորքցի լոնդոն,-Լոնդոնեցի սար-սարեցի, գյուղ,-գյուղացի Վրաստան-վրացի:

Ինչո՞ւ մեծատսռով գրվող բառերր փոքրատառով դար­ձան: